Teclado en esperanto en MacOS

Uno de los aspectos más controvertidos del alfabeto del esperanto son las llamadas ĉapelitaj literoj, es decir, aquellas letras con un signo diacrítico (ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ ) que no existen en el alfabeto latino de las lenguas occidentales. Existen diversas páginas que tratan el problema en Windows, muchas de ellas mediante el recurso a la aplicación Keyman.

En MacOS X, la definición de teclados adicionales a los que incorpora el sistema operativo viene dada por ficheros de texto que asignan un código UTF-8 a cada tecla o combinación de teclas. Así pues, basta con asignar las letras propias del esperanto a un archivo de definición de teclado (.keylayout) en sustitución de caracteres que no utilizamos.

Una buena manera de hacerlo consiste en basarse en el teclado del idioma más usado y añadir las letras propias del esperanto en el lugar correspondiente a los mismos caracteres sin diacrítico pero pulsando esas teclas junto con la tecla ⌥ (Alt). De este modo, todos los signos de puntuación (paréntesis, rayas, comillas, signos de interrogación y exclamación, etcétera) quedarán en el mismo lugar que ocupaban en nuestro teclado habitual.

Una vez cargado el teclado en esperanto, bastará pulsar la tecla ⌥ o ⌥ y ⇧  para obtener las letras con diacrítico del esperanto:

⌥ + c = ĉ

⌥ + C = Ĉ

⌥ + g = ĝ

⌥ + G = Ĝ

⌥ + h = ĥ

⌥ + H = Ĥ

⌥ + j = ĵ

⌥ + J = Ĵ

⌥ + s = ŝ

⌥ + S = Ŝ

⌥ + u = ŭ

⌥ + U = Ŭ

En Mac es posible instalar distintos teclados y cambiar entre ellos mediante el ratón en el menú Teclado. Si el menú Teclado no aparece junto al reloj en la barra superior, es necesario marcar la opción «Mostrar el menú teclado en la barra de menús» en Preferencias del Sistema\Idioma y Texto.  (La opción Esperanto y su correspondiente icono que aparecen en esta imagen no serán visibles hasta que se hayan cargado los archivos esperanto.keylayout y esperanto.icns.)

También resulta muy útil asignar una secuencia de teclas para cambiar de un teclado a otro. Para ello, basta con abrir el menú Teclado en las Preferencias del Sistema y marcar la casilla «Seleccionar fuente de entrada anterior». En ocasiones, la combinación de teclas predeterminada entra en conflicto con otra acción asignada. Si eso ocurre, basta con hacer doble clic en los caracteres de la columna Función rápida y pulsar la nueva combinación de teclas que quieras usar. En mi caso, he asignado ⌃ + Espacio para pasar a la fuente de entrada anterior (o navegar entre los distintos teclados).

Los archivos que definen el teclado han de copiarse en la carpeta Librería\Keyboard Layouts.

Puede crearse cualquier otra distribución personalizada del teclado modificando el fichero de texto .keylayout. Probablemente, la manera más sencilla de modificar este archivo de texto es hacerlo mediante la aplicación Ukelele, disponible gratuitamente en la web del SIL (Summer Institute of Linguistics)

Cómo instalar el teclado de esperanto en MacOS

1. Descargar el archivo esperanto.keylayout y copiarlo en la carpeta Librería\Keyboard Layouts

2. Descargar el archivo esperanto.icns y copiarlo en la carpeta Librería\Keyboard Layouts (para ver el icono)

Nota: Gracias a Jaume B., amigo y mackero de pro, por iluminarme en toda esta cuestión de los teclados y preparar la versión del teclado en esperanto basada en la distribución Español - ISO.

Pri anasoj kaj ananasoj

Tio estas anaso

Kaj tio estas ananaso

La fama bebo, kiu parolis esperanton

estas nun trijara knabo

Vortlisto

anaso. Birdo (Anas k.a. g-oj) el la ordo de anseroformaj, kun mallonga kolo kaj egalarĝa beko; iuj sp-oj estas tenataj en korto. (PIV, 2005)

ananaso. G. (Ananas el bromeliacoj) de agavosimilaj plantoj plurjaraj, daŭrafolioj, kun metrolongaj, ĉe la plej multaj formoj dornarandaj folioj, kaj kun konussimila, ĝis 1-3-kilograma kunmeta ŝajnfrukto, konsistanta el maturiĝinta infloresko, kies elementoj (akso, brakteoj, floroj kaj poste veraj fruktoj) kuniĝas. (PIV, 2005)

denaskulo. Denaska esperantisto. Ekz-o. «Kupero estas denaskulo.»

Hat-triko, ktp

Foto: EFE

En la pasinta semajno mi skribis pri la futbala matĉo inter Arsenal kaj Barça. Hieraŭ, la kataluna teamo estis klasita por duonfinalo danke al hat-triko+1 de Messi. La esprimo hat-triko estas de angla deveno kaj oni uzis ĝin unuafoje en kriketo.
Laŭ Oxford English Dictionary (OED):

2. a Cricket. The feat of a bowler who takes three wickets by three successive balls: orig. considered to entitle him to be presented by his club with a new hat or some equivalent.

En la jaro 1858,  en la angla urbo Sheffield, H. H. Stevenson atingis tri wickets je tri sinsekvaj pilkoj dum kriketa matĉo. Post kvesto, al li donacis ĉapelon (hat) por lia prodaĵo. Tiu estis, eble, la origino de la esprimo.
La unua skribita uzo de hat-trick aperis en la revuo John Lillywhite's Cricketer Companion en 1877.

El kriketo la esprimo eniris en aliaj sportoj.

2.b Hence gen., a threefold feat in other sports or activities. (OED)

En futbalo, oni ĝenerale parolas pri hat-triko, kiam iu ajn enpafis trifoje dum la sama matĉo. Futbalaj puristoj argumentas, ke hat-triko bezonas tri sinsekvajn golojn. Laŭ ĉi tiu difino, la unuan hat-trikon en la hispana ĉampionado atingis Manel Cros, avanulo de mia kvartala klubo CE Europa, unu el la fondintoj de la hispana Ligo kaj nun en la kvina grupo de la hispana Tercera División (fakte, kvara kategorio).

Angloj parolas ankaŭ de sendifekta hat-triko (flawless hat-trick): tri goloj faritaj de la sama futbalisto dum la sama periodo. Laŭ iu ajn defino, hieraŭ Leo Messi atingis hat-trikon dum la unua duono kaj poste enpafis la kvaran golon en la dua duono.  Nun la hat-trikulo ne ricevas ĉapelon, sed kutime li prenis la matĉpilkon (tion faris hieraŭ Messi).

Mi jam verkis pri la preskaŭ neekzisto de fakvortaroj pri futbalo kaj alia sportoj. Tamen, en lia ĉio-ampleksa blogo pri esperantaj vortaroj, ĉe Ipernity, Bernardo aperigis artikolon
spurtas, ŝotas ... lato - la bluaj venkas per ofsajda golo je 0:1. Tie li priskribas kelkajn fakvortarojn, kiujn eldonis anoj de la Esperanto-Klubo de Munkeno kaj ĉi tiu de la australia Ralph Harry, publikigita okaze de la Olimpiaj Ludoj de 1972 en Munkeno.

Okaze de la Olimpiaj Ludoj en Pekino en 2008 eldoniĝis la kvar-lingva (esperanto, ĉina, franca, angla) Manlibro pri Olimpikaj Vortoj. Ĝi ankaŭ utilas, malgraŭ kelkaj (ne nur) esperantaj vortoj ne ŝajnas tute taŭgaj.

Aliflanke, la monteska komentisto de la suba filmeto bezonas neniun fakvortaron.
«La kampo estas verda, la kampo estas tute verda, la kampo apogas esperanton» (el La esperanta minimalismo de Karulo, eble brazildevena; ne Karulo, sed la filmeto).

Feliĉan Paskon

Foto www.ikue.org

Por decimoctavo año consecutivo, un grupo de esperantistas católicos acudió ayer a la plaza de San Pedro a escuchar el mensaje pascual del papa.
En la web de este activo grupo esperantista ya puede leerse la traducción completa del mensaje y escucharse el saludo en esperanto («Feliĉan Paskon en Kristo Resurektinta») que Benedicto XVI ha pronunciado entre el samoano y el guaraní. En esta ocasión, el papa ha saludado en 63 idiomas.
El grupo IKUE (Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista) se fundó en 1910 y adoptó como órgano oficial la revista Espero Katolika, cuyo número 1 se había publicado en noviembre de 1903 en la ciudad francesa de Tours.

Se trata de la revista en esperanto más antigua que aún se publica y en su página web trabajan «sin prisa pero sin pausa» (malrapide sed konstante) en el ambicioso proyecto de digitalizar todo el contenido histórico de la revista. Actualmente ya hay 22 colecciones anuales completas disponibles en línea.

Strato Zamenhof 1: Barcelono

El la serio Strato Zamenhof

Vidu Barcelono en pli granda mapo

Klarigoj:

Foto: J. Guerrero, 2010

Teksto en stratŝildo: Doktoro Zamenhof. XIX-XX Jarcentoj. Elpensinto de esperanto.

Carrer del Doctor Zamenhof en B Nomenclàtor

Esperanto en Barcelono

Jam en 1898, la barcelonano Francesc Pi i Margall (1824-1901), defendanto de federa ideo de Hispanio kaj nedaŭra prezidanto (junio-julio 1873) de la Unua Hispana Respubliko, publikigis artikolon en El Nuevo Régimen. Tie li diris: *

Es el Esperanto una lengua que ideó un hombre ilustre con el fin de facilitar la relaciones entre los pueblos [...]

Nosotros que tanto quisiéramos ver abatidas las fronteras de los pueblos no vacilamos en recomendarlo a todos los hombres de inteligencia y de corazón que de verdad amen el progreso intelectual y moral de los pueblos.

En 1902 komenciĝis la unua kurso de esperanto en Barcelono, kaj du jaroj poste, en 1904, oni fondis la unuan esperantan grupon en la urbo.

En Barcelono okazis la V Internacia [Universala] Kongreso de Esperanto en septembro de 1909, nur du monatoj post la Tragika Semajno. La filmdirektoro Antoni Ribas reflektas la tiaman etoson en la filmo de 1976 La ciutat cremada [La bruligita urbo]. En sceno de tiu filmo aperas anarkistoj, kiuj studas esperanton.
La esperanta kongreso estis granda sukceso, kaj la barcelonanoj ĝoje salutis la alvenon de Zamenhof kun verdaj flagoj en balkonoj.

D-ro Zamenhof dum la malfermo de la barcelona kongreso (6-9-1909)

El Holzhaus: Granda Galerio Zamenhofa

Pri la historio de esperanto en Barcelono kaj Katalunio oni povas legi:
Antonio Marco Botella: Esperanto en Katalunio (1887-1987), Barcelono, 2005.
Ĝin recenzis Toño del Barrio en La Ondo de Esperanto.

Pri la 5-a Internacia [Universala] Kongreso:
F. Poblet: El Congrés Universal d'Esperanto de 1909 a Barcelona, Barcelono, 2009

Noto:
* A. Montagut: «La interllengua Esperanto: factor d'innovació a la Catalunya de tombant de segle (1898-1909)», Kataluna Esperantisto, 326 (aprila-junio, 2003)

Strato Zamenhof

Ulica Zamenhofa, 26, Białystok 

Strato Zamenhof, 26, Belostoko 

En la tuta mondo oni trovis stratojn, placojn kaj avenuojn, nomatajn al memoro de L. L. Zamenhof, kreinto de la internacia lingvo esperanto. Ĉi tie mi volas, iom post iom, kunigi fotojn de tiuj stratŝildoj. Mi faris kelkajn fotojn, aliajn mi trovis en Interreto aŭ eltiris el la «grandfrateska» programaro Google Street View. Se vi estas aŭtoro, kaj ne volas vidi vian verkon ĉi tie, bv sendu mesaĝon kaj mi tuj forigos ĝin. Se vi havas fotojn kaj vi volas alŝuti ĝin en ĉi-retpaĝo, bv sendu al mi.

Boulogne-sur-mer

Iam kaj iam mi aperigos en la blogo stratŝildofoton kune kun urbmapo kaj mallonga teksto pri la influo de Zamenhof kaj esperanto en tiu urbo aŭ vilaĝo. Poste, mi kunigos ilin en tiu ĉi retpaĝo kaj eble mi aranĝos ilin en mondmapo. Klaku en la urbnomo por vidi tiun blogeron. 

   

Barcelono

Krakovo

Zaragozo

Futbala arto kaj tablofutbalo

Arsenal, 2 - F.C. Barcelona, 2
Emirates Stadium (Londono), 31-3-2010
0-1, Ibrahimović (m. 46); 0-2, Ibrahimović (m. 59); 1-2, Walcott (m. 69); 2-2, Cesc (m. 85; penalo).

Hieraŭ mi ĝuis unu el la plej atenditaj matĉoj de la futbala sezono. Arsenal kaj Barça estas du teamoj pilkamantoj, kiuj ŝatas mallongajn kaj rapidajn pas-movojn, kiuj traktas la pilkon ne kiel skabian hundon, sed kiel fianĉinon (futbalo estas ankaŭ fruktodona grundo por facilaj ŝablonoj!). Dum la unua kvaronhoro, la teamo de Guardiola batadis la «artileriistojn». Barça naŭfoje pafis, sed nek Ibrahimović, nek Messi, nek Busquets, nek Xavi sukcesis venki la rezistadon de la hispana golulo Almunia. Malgraŭ la manko de goloj dum la unua duono, la kataluno Pep Guardiola poste asertis, ke la hieraŭa estis la plej bona unua duono de kiam li estas trejnisto.

En la dua duono Ibrahimović enpafis du golojn. Tamen, la eniro de rapidega Theo Walcott ŝanĝis la matĉan inercion. Walcott mem (m. 69) kaj poste Cesc danke al penalo (m. 85) egaligis la matĉon. Tiel do, post mirinda futbala spektaklo, la matĉo je la 6-a de aprilo en Barcelono decidos la duonfinaliston.

En la tri aliaj matĉoj de la UEFA Champions League-kvaronfinalo, Bayern München trudis sin al Manchester United (2-1), Olympique Lyonnais venkis Bourdeaux-on (3-1), kaj Inter Milano venkis CSKA-n Moskvo-n (1-0).

Novaĵoj pri la ĉi-jara Ligo de Ĉampionoj estas preskaŭ ne ekzistantaj en esperanto.
Malgraŭ PIV enmetas vortojn kiel golulo, arierulo, halfo aŭ avanulo, oni bezonas fakvortareton pri futbalo kaj aliaj sportoj, simile al ĉi tiu Esperanta Fakvortaro pri Ŝako, kiu mi jam menciis.
Ekzemple, en ĉi tiu filmeto, Cesc, la hieraŭa ĉefrolulo kaj tiutempe dekkvarjara knabo, klarigas «Mi ludas je kvarulo» («Jugo de quatre»). La kvaruloj estas eble futbala elpensaĵo de la Barça-faktorio: Milla, Guardiola, Xavi, Arteta, Cesc, Iniesta...




Sed en Katalunio oni ne nur inventis la Cruijffa kvarulo. Dum la Hispana Enlanda Milito, la galega poeto Alexandre Campos (kromnomo: Alexandre de Fisterra), vundita dum la bombado de Madrido, estis enhospitaligita proksime de Montserrat. En la malsanulejo, la juna galego konatiĝis kun aliaj vunditaj knaboj kaj junuloj, kiuj ne povis ludi piedpilkon. Inspirita de la tabloteniso kaj danke al la kunlaborado de eŭska lignaĵisto Francisco Javier Altuna, Alexandre konstruis la unuan tablofutbalaĵon.

En 2016 okazos en Rio-de-Ĵanejro la Olimpiaj Ludoj. Brazila kampanjo Adoptu Sportiston klopodas por enmeti esperanton en la Olimpiaj Ludoj.